KTĐT - Sự kiện được chú ý trong thời gian qua là việc Chính phủ triển khai chương trình xúc tiến thương mại thị trường nội địa năm 2009 với mục tiêu đưa hàng Việt về nông thôn.
Nhằm ngăn chặn suy giảm kinh tế, duy trì sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng và xuất khẩu, trong thời gian qua Chính phủ đã triển khai hàng loạt các giải pháp cấp bách, trong đó quan trọng nhất là những cơ chế, chính sách tài chính - tiền tệ... Gói kích cầu của Chính phủ được xem như “cú hích” quan trọng tiếp sức cho doanh nghiệp (DN), vượt qua khủng hoảng.
Sự kiện được chú ý trong thời gian qua là việc Chính phủ triển khai chương trình xúc tiến thương mại thị trường nội địa năm 2009 với mục tiêu đưa hàng Việt về nông thôn. Sau một thời gian thực hiện đã và đang thu được những kết quả khả quan. Trong bối cảnh hiện nay, nên chăng cần tiếp thêm động lực cho chương trình này một cách mạnh mẽ và ấn tượng hơn, với động lực và sức mạnh đến từ nhiều phía, đó là phát động chiến dịch “dùng hàng Việt Nam”.
Thị trường tiềm năng
Để tiếp sức cho DN phát huy lợi thế trên sân nhà, vừa qua, Bộ Công Thương đã tiến hành chương trình “Xúc tiến thị trường, thương mại nội địa năm 2009”. Theo đó, 51 tỷ đồng được Thủ tướng đồng ý để thực hiện chương trình xúc tiến thương mại thị trường nội địa năm 2009 có 3 nội dung chính: Bộ Công Thương tài trợ 100% chi phí công tác điều tra, khảo sát thị trường để tìm hiểu tập quán mua sắm, yêu cầu của người tiêu dùng Việt Nam cũng như thực trạng hệ thống phân phối nhằm giúp các DN có chiến lược, biện pháp chiếm lĩnh thị trường nội địa. Tiếp đến, Bộ Công Thương hỗ trợ 100% chi phí giúp các DN Việt Nam chiếm lĩnh thị trường nội địa bằng việc đưa hàng về bán tại nông thôn, khu công nghiệp, các khu đô thị lớn. Cuối cùng, sẽ tăng cường các hoạt động truyền thông để hỗ trợ chương trình, đồng thời phát hành 10 đầu sách phổ biến kết quả nghiên cứu thị trường, địa chỉ các DN, nhà phân phối Việt Nam có uy tín...
Đây là tin vui đối với cộng đồng DN trong nước và người dân khu vực nông thôn thông qua đó tạo một cú hích cho hàng Việt chiếm lĩnh lại thị trường nội địa. Qua một thời gian ngắn triển khai chương trình chương trình “Xúc tiến thị trường, thương mại nội địa năm 2009”, thực tế cho thấy nhiều kết quả rất khả quan, trong đó điều bất ngời nhất với không ít DN là doanh thu mà thị trường "nhà quê" đem lại trong bối cảnh kinh tế suy giảm hiện nay.
Triển khai chủ trương của Chính phủ, mới đây, Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA) đã tổ chức chương trình "Hàng Việt về nông thôn" tại huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh. Bằng phương thức tổ chức phiên chợ hàng Việt về nông thôn, các DN đã tiếp cận người tiêu dùng nông thôn theo đúng cách thức bình dân và gần gũi nhất. Kết quả đạt được là ngoài sự mong đợi, đó là chỉ sau hai ngày diễn ra phiên chợ với 23 DN tham gia, doanh số bán hàng là 780 triệu đồng. Trước đó, tại tỉnh Khánh Hoà, chương trình Hàng Việt về nông thôn do BSA đã đạt doanh số ở huyện Cam Ranh là trên 500 triệu đồng, ở huyện Ninh Hoà trên 250 triệu đồng. Bà Vũ Kim Hạnh - giám đốc BSA cho biết: "Ban tổ chức không thể ngờ sức mua của bà con nông dân lại lớn đến mức đó. Không ít bà con phấn khởi vì vừa mua được hàng Việt "xịn", giá cả lại rất hợp lý". Với lợi thế mặt hàng có chất lượng tốt nhưng giá bình dân, một số sản phẩm như hoá mỹ phẩm Mỹ Hảo hay hàng may mặc Vinatex cũng lựa chọn nông thôn như một thị trường đầy tiềm năng. Các DN này đã không ngừng xây dựng các hệ thống phân phối lẻ ở hầu khắp các tỉnh, thành. Họ xem thị trường nông thôn nằm trong tầm chiến lược chứ không hề bị động, khi khủng hoảng mới tìm về nông thôn...
Theo Bộ Công Thương, trong nhiều năm liền, thương mại trong nước có tốc độ tăng trưởng cao gấp 1,5-2 lần tốc độ tăng trưởng GDP. Năm 2008, tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng xã hội tăng 31% so với 2007 (loại trừ yếu tố tăng giá, vẫn tăng trên 8%). Qui mô thị trường nội địa đến nay đã lên đến 60 tỷ USD (gần tương đương với kim ngạch xuất khẩu). Thị trường nội địa là nơi các DN Việt Nam có nhiều ưu thế hơn so với DN nước ngoài. Tại hội thảo “Chiếm lĩnh thị trường nội địa” tổ chức mới đây, ông Trương Đình Tuyển, nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại đã liệt kê 3 ưu thế lớn của DN Việt Nam, đó là: am hiểu văn hóa tiêu dùng của người Việt; có thể lựa chọn nhiều phương thức tổ chức thị trường phù hợp với khả năng và lợi thế của DN (trung tâm thương mại, siêu thị, chợ…); dễ dàng thiết lập mối liên kết giữa DN sản xuất và DN phân phối với nhau. Nhờ đó, các DN có thể hình thành kênh lưu thông ổn định, tạo ra sức mạnh thị trường. Thị trường nội địa sẽ là nơi để DN “tập dượt” trong cạnh tranh, là điểm tựa để vươn ra thị trường thế giới.
Nhiều DN và chuyên gia kinh tế có chung nhận định, các chính sách kích cầu, đặc biệt là kích thích tiêu thụ nội địa của Chính phủ thời gian qua đã phần nào thể hiện được tính kịp thời. Với quy mô thị trường hơn 86 triệu dân và tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng toàn xã hội năm 2008 đạt 60 tỷ USD, thị trường nội địa là cơ hội lớn cho các DN trong nước trong bối cảnh xuất khẩu đang bí đầu ra thì đây chính là thời cơ lớn để tung ra các chương trình nhằm khai thác thị trường này, dùng thị trường nội để “cứu” xuất khẩu và thực hiện kích cầu tiêu dùng.
"Những đốm sáng nhỏ nhoi"
Những kết quả bước đầu đạt được là rất khả quan và phấn khởi, tuy nhiên thực tế cho thấy đây mới chỉ là những đốm sáng nhỏ nhoi, các DN vẫn hầu như tìm cách "mạnh ai nấy chạy" trên con đường chiếm lĩnh thị trường sau luỹ tre làng như hiện nay...Thực tế đang cho thấy, để các DN Việt Nam chiếm lĩnh được sân nhà là điều không mấy dễ dàng. Lâu nay, DN Việt Nam thường chú trọng phát triển thị trường xuất khẩu, các DN không mấy mặn mà với việc phát triển thị trường nội địa, đặc biệt là khu vực nông thôn và thay vì sản xuất, kinh doanh các mặt hàng phục vụ nội địa, DN thường chọn xuất khẩu vì vừa có lãi nhanh, lại ít phải bỏ ra các khoản chi phí theo quy định của Nhà nước.
Nhận định về thị trường nội địa, đặc biệt là thị trường bán lẻ nông thôn, không ít chuyên gia kinh tế khẳng định rằng nhiều DN đã bỏ qua thị trường nội địa - một trong 5 thị trường tiêu dùng tiềm năng nhất trên thế giới. Chính vì vậy, khi xuất khẩu đình trệ, lúc đó các DN mới loay hoay nhìn lại chính người tiêu dùng trong nước, để rồi khó có thể xác định cần bắt đầu từ đâu. Đề cập đến câu chuyện này, một số chuyên gia cho rằng, thị trường nội đang bị bỏ quên lại trở thành béo bở với các sản phẩm tiêu dùng nhập khẩu bình dân về chất lượng lẫn giá cả. Người tiêu dùng nông thôn cần nhiều hơn các sản phẩm Việt hợp với khả năng chi trả hạn chế của họ. Chính vì yếu tố giá cả nên những DN có lợi thế về vấn đề này như một số DN kể trên, thì với họ thị trường nông thôn là "béo bở". Song với các sản phẩm Việt chất lượng cao và giá cũng cao, đây sẽ là thách thức.
Khó khăn mà DN gặp phải khi chọn phân khúc thị trường nội địa là do tâm lý sính ngoại của người tiêu dùng Việt. Quan trọng hơn là Chính phủ chưa chú trọng phát triển thị trường nội địa do sức ép của xuất khẩu để thu ngoại tệ. Chính bản thân DN cũng chưa nhận thức được vai trò cơ sở của thị trường nội địa. DN đang kinh doanh theo kiểu cơ hội, ăn sẵn, thiếu một chiến lược và tư duy tổ chức kinh doanh. Vì vậy, hiện nay thị trường nông thôn - một phân khúc đầy tiềm năng gần như bị “bỏ hoang”, việc phân phối hàng hóa ở đây còn hết sức sơ khai.
Việc phát triển hệ thống phân phối hàng hóa về nông thôn có thể là bài toán nan giải hiện nay của các ngành chức năng và bản thân các DN Việt Nam? Theo ý kiến của các chuyên gia, để chiếm lĩnh thị trường nội địa, cần có sự kết hợp giữa Nhà nước, DN và người tiêu dùng. Đặc biệt là vai trò của Nhà nước trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng thương mại, chính sách kích cầu, hỗ trợ tài chính cho DN đầu tư hệ thống cơ sở hạ tầng này. Hiện tại, gói kích cầu nông nghiệp, nông thôn của Chính phủ với cơ chế hỗ trợ lãi suất cho nông dân mua sắm máy móc, vật liệu xây dựng đang được hy vọng sẽ tạo ra thị trường đầu tư và kinh doanh mới cho các DN. Vì vậy, DN cần nắm bắt cơ hội để tổ chức kinh doanh, khai thác các sản phẩm sản xuất trong nước, tránh kích cầu cho hàng nước ngoài.
Tuy nhiên cũng không vì thế mà các DN cứ trông chờ vào Nhà nước. Theo Bộ Công Thương: chương trình “Xúc tiến thị trường, thương mại nội địa năm 2009” chỉ là cú hích mang tính xúc tiến thương mại sau các biện pháp kích cầu, chứ cơ quan nhà nước không thể làm thay các DN, hiệp hội. Câu hỏi được nhiều DN quan tâm hiện nay là bên cạnh những cơ chế, chính sách kích cầu của Chính phủ, các DN cần tập trung vào những công việc quan trọng nào? Các chuyên gia khuyến cáo, DN nên tập trung vào sản xuất hàng giá rẻ. Trong điều kiện thu nhập sụt giảm, người tiêu dùng sẽ tiết kiệm chi tiêu và có xu hướng tìm mua hàng nội giá rẻ hơn nhưng chất lượng. Vì vậy, các chuyên gia kinh tế cho rằng, bên cạnh việc rà soát lại quy trình sản xuất, cải tiến công nghệ nhằm hạ giá thành sản phẩm, DN cần coi trọng thị trường nông thôn; lựa chọn chiến lược ưu tiên phát triển sản phẩm hướng đến từng đối tượng khách hàng, tổ chức thị trường đúng hướng phù hợp với năng lực, lợi thế. Ông Trương Đình Tuyển, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia, cho rằng, lợi thế của DN Việt Nam là hiểu về phong tục tập quán, thị hiếu, nhu cầu của người tiêu dùng trong nước. Thực tế cho thấy nhiều DN Việt Nam như May 10, Việt Tiến, An Phước… đang dùng thị trường nội để hỗ trợ xuất khẩu bằng những sản phẩm có giá hợp lý. “Do Việt Nam đã gia nhập WTO nên Chính phủ không thể đứng ra kêu gọi người Việt dùng hàng Việt. Tuy nhiên, DN có thể làm việc này mà không vi phạm các quy định quốc tế”, ông Tuyển chia sẻ.
Yêu cầu mở rộng hệ thống phân phối cũng là vấn đề sống còn. các chuyên gia cho biết: Khi hàng rào thuế quan không còn, hệ thống siêu thị sẽ rơi vào tay “đại gia” nước ngoài. Nếu các siêu thị này chỉ nhập hàng Trung Quốc, Thái Lan…mà không chấp nhận hàng nội địa thì DN Việt Nam sẽ hết đất sống”. Trong khi đó, sở dĩ bán hàng qua hệ thống phân phối hiện đại của Việt Nam thấp hơn so với các nước trong khu vực vì DN phân phối của ta quá yếu, trong khi không có hệ thống hạ tầng tốt. Hệ thống phân phối đang bị DN nước ngoài chiếm lĩnh, đặc biệt tại các thành phố lớn. Để tránh đối đầu trực tiếp với “đại gia” nước ngoài, DN bán lẻ nên mở rộng hệ thống phân phối đến các tỉnh, nơi mà người dân đang rất “khát” hàng hóa.
Mặc dù còn có nhiều những khó khăn, thách thức, tuy nhiên những khởi đầu của chương trình đưa hàng Việt về nông thôn là tốt đẹp, quan trọng hơn nó đã làm thay đổi một phần tích cực về tư duy và nhận thức phát triển thị trường của các DN Việt Nam. Bên cạnh đó, các cơ chế, chính sách về tài chính hỗ trợ cho DN đã và đang được triển khai tích cực. Đó sẽ là động lực quan trọng để hỗ trợ DN tiến quân về thị trường nông thôn một cách bền vững và hiệu quả. Trong bối cảnh hiện nay, nên chăng cần tiếp thêm động lực cho chương trình này một cách mạnh mẽ và ấn tượng hơn, với động lực và sức mạnh đến từ nhiều phía. Đó là các bộ ngành chức năng, trong đó đặc biệt là Bộ Công Thương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, cùng phối hợp với các chính quyền một số tỉnh, thành phố, và các doanh nghiệp, nhất là các nhà phân phối lớn phát động chiến dịch “dùng hàng Việt Nam”. Trong chiến dịch này, cần đẩy mạnh tổ chức các tuần lễ hoặc ngày tiêu dùng hàng Việt Nam, các chương trình đưa hàng Việt về quê. Các hoạt động này nằm trong kế hoạch tổ chức lại thị trường nội địa với một số chính sách, biện pháp kích cầu nội tiêu, thúc đẩy sản xuất và tiêu thụ hàng trong nước và giảm nhập siêu. Các trung tâm bán lẻ và siêu thị tiếp tục tăng cường tỷ trọng hàng sản xuất trong nước, có chính sách ưu đãi đối với các đơn hàng thanh toán có tỷ trọng hàng nội địa ở mức cao, thoả thuận với các nhà cung cấp để hài hoà chuỗi giá trị, thống nhất mức giá hợp lý để góp phần kích thích tiêu dùng. Đặc biệt, trong chiến dịch này, các DN nội cần phải tham gia tích cực và mạnh mẽ, các DN cần xem đây là lợi thế trong bối cảnh khủng hoảng. Củng cố thị trường XK và đô thị là một mặt, nhưng mở thị trường nông thôn và đẩy lùi các loại hàng nhập lậu cấp thấp ở đó cũng chính là mối quan tâm lớn của DN hiện nay.