Và đây cũng chính là nguyên nhân giải thích vì sao trên địa bàn Thủ đô xuất hiện khá nhiều các điểm đỗ, bãi trông giữ xe không phép, thu quá giá quy định.
Thực tế khó
Theo đánh giá của Sở GTVT Hà Nội, mạng lưới bãi xe còn thiếu rất nhiều so với nhu cầu, hơn thế nữa chất lượng phục vụ còn nhiều yếu kém nguyên nhân là do sự bùng nổ của phương tiện giao thông cá nhân. Số liệu thống kê của các cơ quan chức năng TP Hà Nội cho thấy, trong 10 quận nội thành Hà Nội hiện có khoảng 1.000 điểm trông giữ phương tiện nhưng chỉ đáp ứng được khoảng 10% nhu cầu thực tế, còn lại khoảng 90% phải sử dụng vỉa hè, lòng đường, tầng trệt, sân chung cư, sân chơi cơ quan, công sở, sân trường, bệnh viện và các ngõ ngách làm bãi trông giữ xe.
Việc cấm giữ xe dưới lòng đường, vỉa hè trên 262 tuyến phố tại Hà Nội mới áp dụng và bãi bỏ quy định cho phép xe ô tô đậu dưới lòng lề đường ở hầu hết các tuyến đườngđã khiến nhiều phố không bị cấm, hoặc những ngõ, ngách nhỏ liền kề với khu vực bị cấm, đã bị các chủ phương tiện sử dụng làm nơi đỗ xe, làm diện tích mặt đường của con phố bị thu hẹp đáng kể. Như tuyến phố Phan Kế Bính, Linh Lang, Vạn Bảo... bị cấm trông giữ xe, thì các ngõ trên tuyến phố này lại có rất đông xe ô tô đậu đỗ. Tại phố Vạn Phúc (không nằm trong danh sách cấm), dọc hai bên đường cũng san sát những xe du lịch 45 chỗ, xe ô tô loại nhỏ đậu đỗ.
Hàng loạt điểm trông giữ xe tự phát đã mọc lên rất nhanh. Điển hình như bãi trông giữ xe ô tô tại khu vực đã giải tỏa nằm trong ngõ 51 phố Đốc Ngữ hay bãi trông giữ xe không phép khác, nằm sau cây xăng dầu ở ngã tư Đội Cấn - Liễu Giai. Tương tự là một loạt các điểm trông giữ xe không phép, nhỏ lẻ trên tuyến phố Nguyễn Công Hoan, Nguyên Hồng... đã xuất hiện, để đáp ứng nhu cầu cho các điểm trông giữ xe trên tuyến đường Nguyễn Chí Thanh nay bị thu hồi giấy phép.
Những dự án biến mất
Tại buổi làm việc mới đây với TP Hà Nội, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chỉ đạo trong đó tập trung xây dựng các điểm đỗ xe cho người dân theo quy hoạch. Cách đây hơn 10 năm, hàng chục dự án bãi đỗ xe đã được TP Hà Nội quy hoạch. Trong Quyết định 165 ban hành năm 2003, Hà Nội đặt ra mục tiêu tới năm 2010 xây dựng 9 dự án bãi đỗ xe. Nhưng đến nay hầu hết các dự án này đều dậm chân tại chỗ hoặc đã xây dựng xong lại bịbiến mất vì được sử dụng vào việc khác.Có thể nêu raví dụ nhưkhu vực trụ sở Sở Kế hoạch & Đầu tư hiện nay trước đây được TP Hà Nội quy hoạch xây dựng bãi đỗ xe phục vụ sân thể thao Hàng Đẫy dịp SEA Games 22. Tuy nhiên sau khi dự án hoàn thành, toàn bộ toà nhà 7 tầng với công năng chính là chứa xe, đã được chuyển đổi công năng thành trụ sở của Sở KH&ĐT.
Nhiều năm qua, diện tích giao thông tĩnh của Hà Nội vẫn chỉ xấp xỉ 0,48% đất đô thị. Thậm chí, nhiều lần diện tích eo hẹp này còn có nguy cơ bị “xẻ thịt” vì các mục đích thương mại như bãi đỗ xe Đền Lừ 1 (Q.Hoàng Mai) được giao cho Công ty khai thác điểm đỗ quản lý, nhưng tới tháng 7-2007, UBND lại sáp nhập bãi đỗ này vào chợ đầu mối Đền Lừ để giảm tải chợ Long Biên.Hay khu đất rộng lớn được quy hoạch làm bãi đỗ xe tại phường Gia Thụy (Long Biên) đã biến thành trung tâm thương mại Savico Megamall. Khu đất rộng 2 ha tại Bến xe tải Sang Nạm (Q.Hoàng Mai) được quy hoạch làm dự án bãi đỗ xe Kim Ngưu hiện tại đang là đại lý buôn bán sắt thép và trạm trung chuyển hàng nông sản của Tổng công ty thương mại Hà Nội (Hapro).
Tương tự, để giải quyết việc đỗ xe trên đường cũng như phục vụ nhu cầu giao thông tĩnh của người dân, từ năm 2003, riêng nội đô, TP Hà Nội đã phối hợp Viện Quy hoạch đô thị - nông thôn (Bộ Xây dựng) lập quy hoạch 35 dự án điểm đỗ, bãi đỗ xe phục vụ người dân nội thành. Tuy nhiên thời gian trôi qua, hầu hết cả 35 dự án bãi đỗ xe này hoặc chưa thấy đâu đang hoặc bị biến thành cao ốc, nhà hàng. Cụ thể, được quy hoạch để làm điểm đỗ xe nhiều tầng, thay thế cho điểm đỗ trên các tuyến phố Hai Bà Trưng, Hàm Long, Lý Thường Kiệt, Hàng Trống, Bà Triệu, song đến nay điểm đỗ xe Hai Bà Trưng - Hàng Bài được quy hoạch trên nền đất hơn 1.400 m2 của Cty Nhựa Hà Nội (đường Hai Bà Trưng) hiện trở thành mặt bằng của dự án Trung tâm thương mại, căn hộ và văn phòng cao cấp, cao 9 tầng.
Điểm đỗ xe Tràng Thi được quy hoạch xây dựng trên nền đất 2.000 m2 của Xí nghiệp xe đạp Viha (phố Tràng Thi), thay thế cho điểm đỗ xe trên các tuyến phố Quang Trung, Đinh Lễ, Nguyễn Xí, Tôn Đản... nhưng đến nay khu vực mà Xí nghiệp xe đạp Viha chuyển đi vẫn rào khoá im lìm. Còn quy hoạch điểm đỗ xe Phan Chu Trinh, xây để thay thế điểm đỗ xe trên đường Trần Hưng Đạo, Ngô Quyền; điểm đỗ xe tại Cung văn hóa Hữu nghị, quy hoạch thay thế cho điểm đỗ xe trên đường Nguyễn Du, Trần Quốc Toản, Ga Hà Nội đang bị biến thành quán cà phê, cửa hàng ăn uống...
Dù đã được phê duyệt thành bãi đậu xe hơn 10 năm trước nhưng dự án bãi đậu xe ở hồ Bụng Cá phường Tứ Liên (Tây Hồ) diện tích hơn 2ha nay vẫn chỉ là bãi đất bỏ hoang. Khu đất rộng gần 2ha tại bến xe tải Sang Mạn (Hoàng Mai) theo quy hoạch sẽ trở thành bãi đậu xe, nay đang là đại lý buôn bán vật liệu xây dựng và trạm trung chuyển nông sản…
Giải pháp tháo gỡ
Bãi trông giữ phương tiện khan hiếm là vậy, quyết định không trông giữ phương tiện ở 262 tuyến phố nằm trên địa bàn 9 quận nội thành được thực thi, trong khi đó việc bố trí điểm đỗ bổ sung của Hà Nội đến tháng 3 mới được xác định khiến người dân ngày càng gặp khó khăn.
Để giải quyết điểm đỗ cấp bách cho khu vực trung tâm, năm 2010 Thường trực Thành ủy Hà Nội yêu cầu UBND TP xây dựng ngay một số điểm đỗ xe công cộng. Sở GTVT đã trình UBND TP Hà Nội kế hoạch phát triển hạ tầng GTVT giai đoạn 2011 – 2015. Theo đó, 5 năm tới, TP sẽ triển khai xây dựng khoảng 50 bãi đỗ, trông giữ xe theo phương thức xã hội hóa, với tổng kinh phí 926 tỉ đồng. Dự kiến, sẽ có 12 bãi đỗ xe cao tầng lắp ghép kết hợp cơ giới hóa được đầu tư xây dựng. Hà Nội cũng dành quỹ đất để bố trí các bãi đỗ xe ngoài khu khu vực đường vành đai 2 và ngoài vành 3; các bãi đỗ xe tải, bến xe khách ngoài vành đai 3.
Thành phố cũng tập trung đầu tư phát triển nhanh các bãi đỗ xe, bến xe theo quy hoạch trên địa bàn Hoàng Mai, Từ Liêm, Gia Lâm, Thanh Trì, Đông Anh, Đan Phượng, Chương Mỹ, Sơn Tây, Sóc Sơn, Hà Đông… Giai đoạn đầu chủ yếu triển khai tại các công viên, vườn hoa như công viên Nghĩa Đô, Thủ Lệ, Tuổi Trẻ, Bách Thảo, Cổ Tân, Lý Tự Trọng… Đặc biệt, sẽ nghiên cứu xây dựng 5 bãi đỗ xe ngầm tại một số địa điểm trong trung tâm TP do thiếu mặt bằng làm nơi đỗ xe như vườn hoa Vạn Xuân, triển lãm Vân Hồ, triển lãm Giảng Võ…
Bên cạnh đó, TP Hà Nội đã chấp thuận cho Công ty Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội nghiên cứu, triển khai 4 dự án xây dựng điểm trông giữ xe thông minh tại các địa điểm: Số 1 Trần Nhật Duật (Q.Hoàn Kiếm), diện tích gần 1.600m2; điểm cuối phố Phùng Hưng, Hàng Lược, diện tích 150m2; điểm mương đã cống hóa phố Nguyễn Công Hoan, diện tích gần 1.400m2 và điểm dọc bờ tây sông Tô Lịch (từ cầu Lủ đến cầu Dậu), diện tích hơn 35.000m2. 4 điểm trông giữ xe trên có tổng mức đầu tư khoảng 80 tỷ đồng, với công suất 1.600 xe. Tuy nhiên sau 2 năm thực hiện, đến nay cả 4 dự án này chưa làm xong thủ tục.
Sự lựa chọn cho tương lai
Chuyện khan hiếm chỗ giữ xe cho khách ở các khu vực trung tâm thành phố và các hàng quán là vấn đề đau đầu cho nhà quản lý cũng như các chủ hộ kinh doanh. Ở Hà Nội, cách đây nhiều năm việc cấm dựng xe máy trên vỉa hè phố đã khiến nhà hàng Bia Đỏ, số 97 Mã Mây, có một sáng kiến khá độc đáo làm bãi giữ xe ngay trên tầng thượng của toà nhà. Một chiếc thang máy được chế ra để đưa xe máy của khách lên sân thượng. Ý tưởng này được thực hiện với tổng chi phí 30 triệu đồng. Chiếc thang máy này có thể chở được một lúc hai chiếc xe máy lên xuống với tốc độ 16m/phút . Từ khi có chiếc thang máy đặc biệt này thì việc bố trí xe cho khách đến với nhà hàng thật dễ dàng. Thường chỉ sau thời gian khoảng 30 giây là khách đã có thể lấy được xe của mình, khách đến nhà hàng vừa để uống bia vừa được ngắm bãi xe độc đáo này. Với một sân thượng rộng tới 100m2, vấn đề trông giữ xe cho khách được giải quyết ổn thoả.
Đó chính là dạng “ sơ khai” của bãi xe thông minh, mà trước tình trạng đang thiếu trầm trọng các bãi đỗ xe tĩnh thì các bãi xe loại này ở dang hiện đại hóa được đánh giá là "sự lựa chọn cho tương lai". Hệ thống bãi xe thông minh sẽ giải quyết được vấn đề thiếu mặt bằng, diện tích. Cùng một diện tích, một mảnh đất nhưng công suất tại các điểm trông giữ xe thông minh cao gấp 3,4 lần điểm trông giữ xe một tầng. Bãi xe thông minh được xây dựng ngầm dưới lòng đất sẽ tiết kiệm được rất nhiều diện tích, phía trên vẫn có thể sử dụng để làm các công trình khác. Vì vậy, việc xây dựng đồng loạt các điểm đỗ xe thông minh là một lời giải hữu ích cho bài toán giao thông tĩnh của Thủ đô. Tuy nhiên, do mức đầu tư cao, thời gian thu hồi vốn chậm nên chủ trương này không thu hút được nhiều doanh nghiệp. Cái khó trong bối cảnh thắt chặt kinh tế là việc tiếp cận nguồn vốn. Theo một số chuyên gia trên lĩnh vực này thì vấn đề nằm ở suất đầu tư quá lớn. Đơn cử như bãi xe thông minh đầu tiên ở Hà Nội tại nhà M5 Nguyễn Chí Thanh chỉ riêng về hệ thống thiết bị máy móc đã khoảng 1,3 triệu USD. Đấy là chưa tính đến các phần đầu tư, thi công mặt bằng để đặt máy móc. Qua tìm hiểu tại bãi đỗ xe thông minh này mức phí trông giữ hiện đang áp dụng là 800 ngàn - 1 triệu đồng/tháng/1 xe gửi theo tháng và mức phí 10.000 đồng/giờ với xe của khách. Với hơn 200 chỗ để xe, điểm đỗ xe này thu được khoảng 200-300 triệu đồng/tháng. Như vậy, để thu hồi vốn đầu tư xây dựng khoảng 20 tỷ đồng, chủ đầu tư phải mất ít nhất khoảng 6 năm. Theo các chuyên gia, điểm đỗ xe thông minh này nếu không vì mục đích sử dụng lâu dài, giải quyết vấn đề bức xúc về điểm đỗ xe và nâng giá trị toà nhà mà chỉ để kinh doanh trông giữ xe, sẽ rất lâu thu hồi lại vốn.
Công ty TNHH Phát triển công nghệ (CFTD) cho biết: năm qua, Công ty mới triển khai một dự án tại khu vực Trung Hòa – Nhân Chính, và tới đây sẽ tiếp tục triển khai thêm một dự án mới tại tòa nhà 27 tầng, khu vực Nguyễn Phong Sắc kéo dài. Ngoài các hợp đồng trên, Công ty cũng đã nhận được một số đơn đặt hàng khác, nhưng do khó khăn về nguồn vốn nên các dự án đang bị hoãn lại.
Thành phố Hà Nội đã chấp thuận cho Công ty khai thác điểm đỗ nghiên cứu, triển khai 4 dự án xây dựng điểm trông giữ xe thông minh tại phố Trần Nhật Duật, Phùng Hưng, Nguyễn Công Hoan, bờ tây sông Tô Lịch với tổng diện tích gần 40.000m2. Nhưng đại diện công ty này cho biết dự án vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và tính toán, do còn nhiều khó khăn về vốn. Thêm vào đó vẫn là chuyện vướng mắc do mức đầu tư cao, thời gian thu hồi vốn chậm. Nhu cầu đỗ xe của người dân là rất lớn, song lại chẳng có nhiều doanh nghiệp mặn mà tham gia đầu tư bãi đỗ xe vì sợ thua lỗ. Đây quả thực là vấn đề khó bấy lâu. Các doanh nghiệp đã xin cơ chế của thành phố chuyển từ phí sang giá vì mức đầu tư các điểm đỗ xe này rất lớn và doanh nghiệp cần thu hồi vốn cho dự án.
Được biết, UBND TP đang yêu cầu Sở Quy hoạch – Kiến trúc rà soát toàn bộ các dự án bãi đỗ xe, bãi đỗ xe ngầm, đồng thời không được đề xuất điều chỉnh dự án bãi đỗ xe sang chức năng khác. Tập trung nghiên cứu đề xuất địa điểm các bãi đỗ xe ngầm, trên cao và các dự án đầu tư. Sở đề xuất xây dựng thí điểm 20 điểm đỗ xe cao tầng cơ giới tại các quận: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng và Đống Đa, trong đó từ nay đến năm 2015 kêu gọi đầu tư 9 điểm đỗ xe cao tầng cơ giới; từ năm 2016 - 2020 tiếp tục đầu tư thêm 11 điểm. Đồng thời sẽ thí điểm xây dựng một số điểm dừng đón, trả khách đi taxi có điều hành tại các trung tâm thương mại lớn, các bệnh viện lớn và nhà ga đầu mối…
Điểm đỗ xe thông minh đầu tiên trước tòa nhà M5 Nguyễn Chí Thanh áp dụng kỹ thuật, công nghệ của Hàn Quốc. Tại đây chỉ cần 2 nhân viên túc trực ở khu vực cửa xe vào, xe ra và 1 kỹ thuật viên ứng trực, giám sát trên hệ thống máy tính. Khi hệ thống đi vào hoạt động ổn định, rô bốt có thể vận hành lấy 5 phương tiện cùng lúc. Trong bãi trông giữ xe thông minh được trang bị camera quan sát, giúp nhân viên can thiệp kịp thời nếu có sự cố. Khánh hàng đến gửi xe rất thuận tiện, chỉ cần 3 phút là người gửi xe có thể gửi/lấy xong một phương tiện. Khi gửi phương tiện, lái xe chỉ cần đánh vào chỗ và nhận thẻ vé từ theo hướng dẫn của nhân viên, ngay sau đó các rô bốt tự động làm việc đưa phương tiện xuống tầng hầm.