Nhiều thành công

Việc mở cửa thị trường theo cam kết gia nhập WTO, giảm dần các rào cản đã tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng cho các nhà đầu tư bán lẻ trong và ngoài nước. Chính vì vậy, mặc dù chịu ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, nhưng ngành bán lẻ Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc. Riêng trong năm 2011, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ đạt 90 tỷ USD, tăng 24,2% so với năm 2010. Đặc biệt, sau 5 năm gia nhập WTO, thị trường đã khởi sắc và ngành bán lẻ Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò, vị trí trong kinh tế đất nước. Hiện Việt Nam nằm trong top 15 thị trường bán lẻ hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài. Theo bà Nguyễn Thị Hạnh, Tổng Giám đốc Saigon Co.op: "Các nhà bán lẻ nước ngoài đầu tư ồ ạt vào thị trường Việt Nam là động lực thúc đẩy các doanh nghiệp (DN) trong nước cải tiến và phát huy những thế mạnh riêng vốn có của mình".

Chỉ với riêng lĩnh vực logistics (loại hình vận tải đa phương thức) tuy là lĩnh vực khá mới mẻ, nhưng sau 5 năm gia nhập WTO cũng đã có sự phát triển vượt bậc. Ngày càng có nhiều DN tầm cỡ thế giới đến đầu tư, hợp tác liên doanh với Việt Nam xây dựng các hạ tầng cơ sở logistics theo chuẩn mực điều hành quốc tế. Minh chứng là đã có hơn 60 hãng tàu biển, 50 hãng hàng không quốc tế đang khai thác các tuyến vận tải kết nối Việt Nam với toàn cầu. Nhờ đó, sản lượng hàng hóa qua cảng biển Việt Nam đã tăng từ 181 triệu tấn năm 2007 lên 286 triệu tấn năm 2011.

Vẫn còn không ít thách thức

Mặc dù đã đạt được những kết quả nhất định, nhưng sau 5 năm gia nhập WTO ngành thương mại, dịch vụ đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Thách thức lớn nhất là sức ép cạnh tranh gia tăng, kể cả trên thị trường trong nước do nước ta phải từng bước mở cửa thị trường cho các DN nước ngoài nên những biến động của thế giới tác động vào Việt Nam nhanh hơn và mạnh hơn.

Theo bà Đinh Thị Mỹ Loan, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, thị trường phân phối, bán lẻ trong nước đã bộc lộ nhiều hạn chế như quy mô thị trường nhỏ, sức mua yếu và trên địa bàn cả nước bán lẻ truyền thống vẫn chiếm đa số (gần 80%), trong khi bán lẻ hiện đại chỉ chiếm hơn 20% (Hà Nội 13%, TP Hồ Chí Minh 42%).

Không chỉ có vậy, ngành bán lẻ Việt Nam vẫn mắc những căn bệnh trầm kha cần phải khắc phục. Đó là thiếu chiến lược phát triển cho thị trường bán lẻ ở cả 3 cấp độ: Nhà nước, ngành công nghiệp và DN; Tính chuyên nghiệp của lực lượng các nhà phân phối bán lẻ Việt Nam, đặc biệt là quản trị DN và chất lượng nguồn nhân lực chưa cao. Điều đó thể hiện ở giá thành nhiều sản phẩm còn cao, chất lượng phục vụ chưa chuyên nghiệp. Bên cạnh đó, các ngành chức năng chưa khuyến khích DN thuộc các thành phần kinh tế cùng cộng đồng trách nhiệm để phát triển...

Thị trường bán lẻ Việt Nam ngày càng khẳng định vị trí quan trọng trong nền kinh tế. Trong ảnh: Mua bán hàng tại siêu thị Hào Nam. Ảnh: Thanh Hải

Ông Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế T.Ư đánh giá: "Sau 5 năm gia nhập WTO, ngành thương mại dịch vụ Việt Nam mặc dù có những bước tăng trưởng đáng kể, nhưng so với tốc độ tăng trưởng của thương mại hàng hóa, tỷ trọng này lại tăng không đáng kể".

Để tháo gỡ tồn tại, nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan cho rằng: "Thời gian tới, cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn quá trình đưa các văn bản pháp luật vào cuộc sống; phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành trong công tác quản lý; Xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống các hàng rào kỹ thuật phù hợp với các cam kết quốc tế".

Tuy nhiên, để tận dụng hết các lợi thế cũng như khắc phục những khó khăn mà WTO mang lại, Nhà nước cần tập trung phát triển các lĩnh vực có tiềm năng như du lịch, bảo hiểm, vận tải, hàng không, tài chính, ngân hàng, kiểm toán; Khuyến khích phát triển dịch vụ mới có sức cạnh tranh cao; Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu ngành dịch vụ, tăng dần tỷ trọng dịch vụ trong GDP cả nước; Đẩy mạnh xuất khẩu dịch vụ và dịch vụ thu ngoại tệ tại chỗ thông qua các hoạt động dịch vụ, thúc đẩy việc xã hội hóa trong hoạt động đầu tư nâng cấp, xây dựng mới kết cấu hạ tầng từ đó tạo thuận lợi cho phát triển dịch vụ…