Chuyên gia cao cấp Vũ Quốc Tuấn - Chủ tich Hiệp hội Làng nghề Việt Nam
Nhìn lại nền kinh tế nước nhà năm 2011, theo ông những kết quả gì đáng khích lệ?
- Trước hết phải thấy rằng, năm 2011, kinh tế nước ta đạt được những thành công lớn. Với việc thực hiện Nghị quyết 11 của Chính phủ và Kết luận 02 của Bộ Chính trị, mặc dù gặp không ít khó khăn nhưng nền kinh tế đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Sản xuất nông nghiệp đạt kết quả tương đối toàn diện, trong đó đáng chú ý là việc xuất khẩu gạo tăng cả về lượng (đạt 7 triệu tấn) và giá trị kim ngạch nhưng vẫn đảm bảo an ninh lương thực. Sản xuất công nghiệp cũng tăng, mặc dù điều kiện 2011 hết sức khó khăn.
Xuất khẩu vượt kế hoạch, đạt mức tăng trưởng cao nhất trong vòng 5 năm trở lại đây, nhiều sản phẩm đạt trên 1 tỷ USD. Nhập siêu giảm mạnh. Ngoài ra, giá cả từ tháng 9 đến cuối năm có xu hướng giảm và đi dần vào thế ổn định chứ không có đột biến như đầu năm. Những con số trên cho thấy kinh tế có nhiều chuyển biến tích cực.
Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn còn những khó khăn, yếu kém và nguy cơ tiềm ẩn. Vậy đâu là những khó khăn cần khắc phục, thưa ông?
- Khó khăn lớn nhất giờ đây là đề phòng lạm phát trở lại. Cần lưu ý, giá cả không chỉ bị tác động bởi những yếu tố trong nước mà nước ngoài cũng ảnh hưởng rất lớn, bởi độ mở nền kinh tế của mình rất cao. Do đó, năm 2012, cần phải lưu ý đến sự lạm phát quay trở lại.
Một khó khăn nổi cộm trong năm 2011 là sự thắt chặt tín dụng có tác dụng là giảm bớt cung tiền nhưng lại tác động mạnh đến sản xuất kinh doanh của DN. Khoảng 47.800 DN đóng cửa năm qua, con số đó trên thực tế có thể còn cao hơn, nhất là các DN nhỏ và vừa.
Chi phí đầu vào tăng mạnh khiến lãi của DN bị ép lại. Lãi thu về ít nên DN thiếu vốn để tái đầu tư. Về cắt giảm đầu tư công, chủ trương rất quyết liệt nhưng hiệu quả chưa nhiều.
Ở đây có nguyên nhân khách quan là thời gian thực hiện Nghị quyết 11 chưa dài (từ tháng 2/2011) nên mãi đến những tháng cuối năm nó mới bắt đầu “ngấm” vào nền kinh tế. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng hơn, việc tổ chức thực hiện còn nhiều yếu kém. Tư duy của người trong bộ máy cơ quan nhà nước chưa chuyển động kịp với các chủ trương của Đảng, Chính phủ.
Vậy nên xử lý như thế nào với những yếu kém tồn tại đó, thưa ông?
- Năm 2012, chúng ta phải vừa tận dụng đà phát triển tốt, ổn định của năm 2011, đồng thời triển khai mạnh hơn nữa cơ cấu lại nền kinh tế. Do đó xử lý những vấn đề của năm 2011 là để thực hiện một mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất, chất lượng, hiệu quả và rất cạnh tranh.
Trước hết, để kiềm chế lạm phát, phải tiếp tục thực hiện các giải pháp của năm 2011, một mặt tăng sản xuất lên, mặt khác phải kiềm chế giá, thắt chặt tín dụng. Ở điểm này, theo tôi phải có sự ứng xử linh hoạt. Thắt chặt tín dụng là đúng nhưng không thể thắt chặt hết, phải có những lĩnh vực nới lỏng. Như vừa cởi bỏ 4 lĩnh vực trong nhóm phi sản xuất vừa qua cũng là một động thái nới lỏng tín dụng tốt.
Chi tiêu công của Nhà nước phải giảm bớt ở lĩnh vực kinh doanh và tăng ở các lĩnh vực y tế, giáo dục. Nhà nước phải đầu tư mở rộng y tế, giải quyết bằng được tình trạng quá tải tại các bệnh viện. Thứ hai, tính toán lại ngân sách chi cho trường học, giảm các chi tiêu về kinh doanh để đầu tư vào giáo dục.
Ngoài ra, cần chú ý tăng cường ý thức phục vụ nhân dân của cán bộ công chức. Nếu thái độ ứng xử không được cải thiện, người dân không bằng lòng, họ sẽ mất niềm tin vào cơ quan nhà nước. Giảm nhẹ bức xúc của người dân về thái độ ứng xử của cán bộ, đó chính là vấn đề về an sinh xã hội.
Với tư cách là một chuyên gia kinh tế cao cấp ông có đề xuất gì với Chính phủ trong vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế?
- Vấn đề tái cơ cấu nền kinh tế là đúng. Nhưng tái cơ cấu hiệu quả cần phải xác định vị trí vai trò của mình. Tôi cho rằng, làm kinh tế nên để tư nhân làm, nhà nước chỉ làm những gì tư nhân không làm được.
Do đó, Nhà nước chỉ nên làm những vấn đề lớn như, tài nguyên, an ninh quốc phòng… còn những dịch vụ thương mại như nhà hàng khách sạn để tư nhân làm. Nói như vậy để thấy tái cơ cấu DNNN phải biết vai trò của Nhà nước ở đâu, phải làm gì mới có thể tái cơ cấu.
Tương tự, đối với vấn đề đầu tư công, nếu thu hẹp đầu tư công mà không mở ra đầu tư tư nhân thì không thể có tăng trưởng.
Bước sang năm 2012, ông có hy vọng vào nền kinh tế sẽ có những bước chuyển biến mạnh mẽ không, thưa ông?
- Chúng ta có thể hy vọng, năm 2012 sẽ có những chuyển biến mới hơn 2011. Nếu chúng ta có những giải pháp tốt cho nền kinh tế như tôi nói ở trên thì tăng trưởng sẽ đạt được 6,5% và có thể hơn nữa. Tuy nhiên, cần lưu ý, muốn bảo đảm con số tăng trưởng phải tăng đầu tư mà như thế sẽ dẫn đến tăng lạm phát. Do đó phải cân đối hai yếu tố này.
Xin cảm ơn ông!